Vandaag passeerde ik, terugkomend van mijn Noord-Franse buiten (gelieve de ironie van deze bijzonderheid op te merken) langs de ring van Amsterdam het gebouw van het Sandberg-instituut. Zoals inmiddels, dankzij de media-aandacht ervoor, ook bij niet-ingewijden bekend, heeft deze onderwijsinstelling zijn huid verkocht aan wie maar betalen wil. En wie maar betalen kan. De kleinste eenheid kost 20 euro per maand, dus voor wie dit niet meer is dan een grap, een experiment of een eenmalige actie, zal dat niet lang vol te houden zijn. En die het wel vol kunnen houden zijn zij die geld uitgeven om geld te maken, oftewel zij om wie men denkt dat het in deze wereld draait, de grote bedrijven, de multinationals, de kapitalistische mogendheden.
Dat zijn de bedrijven bij wie wij onze kant-en-klaar-maaltijden halen, onze kerst-dvd’s uitzoeken en onze benzine kopen op weg naar het gezellig oud-en-nieuw. Het zijn de bedrijven die draaien op de brandstof die zij in Nigeria uit de grond halen en waarvan de lokale bevolking op straffe van honderden doden per jaar een graantje probeert mee te pikken, zie hier.

Het Sandberg-instituut, een kunstopleiding, zegt met deze ‘Artvertising’ de boundaries te pushen between art and commerce. Dat klinkt hip en stoer, maar zulks is al decennia, zo niet eeuwen aan de gang in echte wereld, buiten het bedrijvenhoekje van het dorp Amsterdam, waar het marginale opleidingsinstituut zijn niet al te dure lokatie heeft gevonden. Daar is kunst geen waardevrij en esoterisch gegeven noch overgeleverd aan de grillen van de vrije markt maar een kracht die zich meet met de wereld eromheen, door de menselijke conditie te onderzoeken, onze omgeving en onze blik erop wezenlijk te veranderen, door verbanden aan te gaan met opdrachtgevers, supporters, mecenassen, gebruikers en beschouwers. In de echte wereld doet kunst ertoe door de kracht die het van binnenuit bezit, niet doordat het op schaamteloze wijze zichzelf vermomt en prostitueert.

Artvertizing is, zo geeft het instituut zelf ook toe, is geen origineel idee. Het is gepikt van www.milliondollarhomepage.com, een bedenksel van (pseudoniem?) Alex Tew, 21 jaar, zogenaamd om zijn studie aan de universiteit mee te bekostigen. Sinds de site vol is (januari 2006), en Alex zijn miljoen dus binnen zou moeten hebben, is er op zijn site niks nieuws meer verschenen. Die site ziet er trouwens verschrikkelijk uit en biedt plaats aan de ranzigste en klunzigste adverteerders, waarvan de meeste –het mag niet verbazen– in gokken en sex doen. Veel van de plekjes, die natuurlijk allemaal hyperlinked zouden moeten zijn, zijn dode links geworden. Overigens is dat wat de site nog enige meerwaarde zou kunnen geven, die links. De gevel van het Sandberg-instituut heeft dat niet eens. En na zonsondergang is ook al niet te zien.
De milliondollarhomepage heeft een eerlijk doel: zoveel mogelijk geld binnenhalen, van wie ook, waarvoor dan ook. Het Sandberg-instituut praat semi-intellectuele priet over het pushen van boundaries maar heeft in feite een oneerlijk doel: geld maken met niks. Het verkoopt zijn huid, niet eens zijn ziel aan de duivel. Het vereenzelvigt zich met de peperbus, de reclamezuil, de mupi, het tv-scherm tijdens de onderbrekingen van de ook al commerciële programma’s. En die maken er geen geheim van dat ze aanplakplek zijn voor de verleiding van de schijn. Het Sandberg-instituut probeert de schijn op te houden dat ze iets anders is dan een uithangbord, maar is in feite niets anders dan dat.
Wie met pek omgaat wordt ermee besmeurd, zo luidt het spreekwoord. En ergens mee omgaan is zelfs nog iets anders dan als sandwichman voor geld door de straten gaan, niet meer en niet minder te zijn dan een uithangbord. Niet omdat je iets vindt, maar omdat je niets beters kunt. Zoals wanneer je, als zeer tijdelijk bijbaantje, flyers uitdeelt in de Kalverstraat of, omdat je voor niks beters geleerd hebt, klanten de ’show-pub’ binnenlokt in Kabuki-cho.

Nagekomen bericht


Op een andere terugweg (zie het bericht over K H Kuitenbrouwer) passeerde ik opnieuw het Sandberg-gebouw. Ditmaal zo dat ik even kon stoppen om te zien hoe de Artvertizing-gevels er bijstonden. Dat was weinig fraai, zoals u aan de foto’tjes kunt zien. De gevel heeft kennelijk agressie opgeroepen, te oordelen aan de verfvlekken die de uitvergrote pointer sieren. Het verbaast me niet.
Verder zijn er nogal wat tegeltjes van de gevel afgewaaid. Ik hoop dat er geen gewonden bij zijn gevallen. De adverteerders raad ik aan het Sandberginstituut de tegelhuur terug te vragen. Zo zal men daar zich realiseren dat het eenvoudig lijkt je huid te verkopen maar dat het heel wat moeilijker is hem terug te kopen als je hem weer zelf nodig hebt. Of de koper van je huid het geld terug te geven als hij niet tevreden is met jouw huid.
Overigens raad ik de Rietveldacademie, de HBO-raad en de overheid aan het Sandberginstituut te bevrijden van de knellende banden van overheidsfinanciering. Men kan daar inmiddels heel goed zelf zijn broek ophouden. Voor zolang als het duurt…

Journalisten van De Telegraaf werden van de week gegijzeld omdat zich als het ware schuldig hadden gemaakt aan het helen van geheime informatie. De krant reageerde daarop alsof de Derde Wereldoorlog was uitgebroken, zo meende missdaadverslaggeven Peter R de Vries, een beetje overdreven dus.
Toen ik de foto van de protesterende redactieleden zag, dacht ik terug aan de tijd dat op de Rietveldacademie, onder andere door de leden van het latere Wild Plakken, affiches werden gedrukt op de proefpers van Charles Jongejans. Die biljetten werden vaak uit de Atlas gezet, een oerhollandse Egyptienne. Dat is een letter waarvan de schreven ongeveer even dik zijn als de stokken.

Ik heb een bladzij uit het pasverschenen boekje ‘uiterlijke staat: goed’ ingescand, waarop zo’n biljet uit de Beton afgedrukt staat. Die letter werd gebruikt vanwege zijn stoere, stevige en opvallende karakter. Het was een eigenwijze letter, niet geaffecteerd sierlijk maar eerlijk, recht door zee.
Ik moest aan die biljetten denken doordat de T-shirts van de sympathisanten van deze Telegraaf-journalisten ook met een Beton-achtige letter bedrukt waren.
Wat iets ironisch heeft. Dertig jaar geleden verzetten we ons tegen het grootkapitaal en noemden De Telegraaf een knecht van de kapitalisten, vandaag protesteert De Telegraaf met dezelfde middelen als wij toen.

Iets dergelijks doet zich voor bij de term ‘wild plakken’ zelf. Niet dat het collectief ‘Wild Plakken’ het patent kan claimen op de term ‘wild plakken’ (het illegaal in de stad aanbrengen van biljetten), toch is het grappig om het gebruik ervan door de koninklijke KPN te zien, zoals op afgebeelde brochure. De naam Wild Plakken werd overigens pas bedacht als reactie op een andere, te weten ‘Hard Werken’, een ontwerpgroep in Rotterdam onder leiding van Gerard Hadders, Willem Kars en Rick Vermeulen, ter gelegenheid van het verschijnen van een Lecturis Documentaire waarin de twee zeer verschillende ontwerpgroepen rug aan rug werden gepresenteerd.

Een ander voorbeeld van het inhalen van de ‘avant garde’ door de ‘mainstream’ is deze poster van Achmea. Hij gebruikt de beeldtaal van protesterende krakers of antiglobalisten ten behoeve van de propaganda voor een verzekeringsmaatschappij. Ik houd me aanbevolen voor een beter voorbeeld van het originele gebruik.