Het project dat ik initieerde en waarover deze lovende woorden werden geschreven, is nu gepubliceerd op Vimeo, het platform waar filmmakers en kunstenaars kun creatieve werk openbaar maken. Er is ook, in kleine oplage, een DVD van gemaakt.
Klik hier om de HD-video van dit project te zien:
Zwavel, Was & Suiker op Vimeo

Een andere reactie:
“Korte composities van vrienden en ex-leerlingen vertoonden enerzijds een hoog schuifdeurgehalte, maar ook de wil en durf om te blijven experimenteren en zaken aan de orde te stellen. De multi-mediale uitvoering van ’Zwavel, Was & Suiker’ van beeldend kunstenaar Carel Kuitenbrouwer en het componistenduo Brouwer/Padding was daar een overtuigend voorbeeld van.”
Kees Arntzen , Trouw, 8 juni 2009

Op 27 augustus 2009, de avond dat het Amsterdams Fonds voor de Kunst zijn jaarlijkse prijzen uitreikte, was een aangepaste reprise te zien van ‘Zwavel, Was & Suiker’. Die uitvoering beschreef Het Parool als “Een audiovisuele kermis voor de gevorderde cultuurliefhebber, die cultuur het liefst met hoofdletter geschreven ziet. Gewoon omdat het kan. En misschien om de fine fleur van de Amsterdamse kunstwereld te laten zien wat het gebouw in huis heeft. Eerlijk is eerlijk: dat is indrukwekkend.”
Voor meer info over dat evenement, klik hier

En eerlijk is eerlijk: het onvolprezen tijdschrift Ons Amsterdam besteedde er (zoals Peter-Paul de Baar het me schreef: “met jouw geweldige hulp”) in mei 2007 ook al uitgebreid aandacht aan: Klik hier: Ons Amsterdam Straatnamen

Bij AT5 dachten ze er niet over om het uit te zenden maar wel om naar aanleiding ervan een nieuws-item te maken. En dus ga ik morgen met een ploegje of een camjo op stap om een paar mooie schrijnende voorbeelden te laten zien van wat er allemaal mis is met onze straatnaamborden. En dat is heel wat. Klik maar eens op onderstaande postzegels.

Ik stippelde een route uit van het centrum via Oud West naar Slotervaart. Of we alle plekken gaan bezoeken die ik op mijn lijstje heb gezet is zeer de vraag, zoveel tijd heeft AT5 vast niet. Het item gaat als alles goed gaat ’s avonds op de zender.

Om me een beetje voor te bereiden bezocht ik gisteren de Spiegelgracht en omgeving. Het woord ‘Spiegelkwartier’, dat nu op veel borden daar opduikt, neem ik liever niet in de mond. Het zorgt voor onnodige ruis in de bewegwijzering en is nergens op gestoeld. Er is waarschijnlijk zelfs nergens een besluit genomen dat dat op die borden moest komen.

Zoals er ook nergens een besluit genomen is om de standaardletter voor de borden niet langer te gebruiken en te vervangen door een verkrachte Gill. Net zomin als er iemand bij was toen werd besloten om niet langer platte emaille maar dikke aluminium borden op te hangen.

Er zijn natuurlijk veel ergere dingen in de wereld, maar met weinig inspanning zou dit karakteristieke onderdeel van de Amsterdamse openbare ruimte behouden kunnen blijven en het beeld van een verzorgde stad kunnen versterken.

En het is de moeite van het behouden waard, want tot nu toe zijn de vervangers ervan altijd slordiger, lelijker, slechter leesbaar en veel minder duidelijk.

Overigens, als u het filmpje wilt bestellen, kan dat via de email-link, linksboven aan deze pagina.

Afgelopen december presenteerde Jan Peter Balkenende, de christen-democratische premier van Nederland, het nieuwe logo voor de hele Nederlandse centrale overheid. U leest het goed: een logo voor een koninkrijk! Waarom? Omdat burgers ‘door de bomen het bos niet meer zien’, de overheid ‘geen poespas’ past en toegankelijker, beter en efficiënter moet worden. En natuurlijk staat er in het persbericht ook iets over structurele maatregelen ter verbetering van de toegankelijkheid, maar dàt wordt nergens concreet. Eén logo daarentegen, dat zullen we krijgen. Hoopt PM JP.

Wat hier gebeurd is, zo lijkt mij, is in geen ander land dan Nederland mogelijk. Goed of fout, jammer voor de designbranche of dank aan de voorzienigheid, simpelweg ondenkbaar tot in het oneindige moet het zijn voor ingezetenen van de Verenigde Staten, Groot Brittannië, maar ook Brazilië, Polen, Denemarken of Taiwan, dat de natie of staat zich een logo zou aanschaffen. Men zou haast gaan denken dat de designbranche hier de regering heeft overgenomen.

Omdat Nederland zelf voor een flink deel door ontwerp tot stand is gekomen, kan design (sinds het van een duivelse bezigheid tot een constructieve activiteit werd omgevormd) in mijn aangeharkte landje al lang op flink aanzien rekenen. In de beschaafde verzorgingsstaat kreeg het ook in de publieke sector voet aan de grond, vooral in de optimistische hoogconjunctuur van de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw.
Ministeries, saaie, logge apparaten immers, werden herkenbaarder en kregen een menselijker gezicht. Daarbij ging het vooral om een efficiëntere en letterlijk openbaardere uitvoering van overheidstaken door die instellingen.
De omzetten van de ontwerpbureaus stegen navenant, maar er werd bij de overheidsdiensten ook bezuinigd op logistieke kosten en iedereen was tevreden. Er bestond zelfs een bureau dat gekscherend de spotnaam ‘Ministerie van Vormgeving’ kreeg omdat het erin was geslaagd een flink aantal departementen en rijksdiensten tot klant te maken.

Grofweg in het laatste kwart van de vorige eeuw heeft zich een verschuiving voltrokken in de verhouding tussen overheid en burgers. Van een paternalistische controleur en autoritaire bemoeial, veranderde de overheid in een dienstverlener en werd de burger klant. Tegelijk kwam de privatisering op gang, met als voorlopig dieptepunt dat ons staatspostbedrijf overgenomen is door een Australisch koeriersbedrijf en van het traditionele signaalrood naar het (deze keer niet als koninklijk bedoelde) oranje is verkleurd.

Bij deze economisering van openbare taken en zorg voor zieken en zwakken hoort een niet te onderschatten public relations inspanning. Diensten worden producten die verkocht moeten worden, de instituties moeten zichtbaar zijn en met een krachtige corprate identity macht uitstralen. De presentatie wordt belangrijker dan de prestatie, de indruk belangrijker dan de werkelijkheid. Of zoals cultuurfilosofe Dorien Pessers het zegt: ‘De vorm wordt belangrijker dan de norm. Misleiding van het publiek door aan de reclame ontleende beeldtaal belangrijker dan betrouwbare dienstverlening.’

Inmiddels is Nederland het strijdtoneel geworden van conflicten met etnische, culturele en religieuze aspecten. De angst voor de allochtoon, de islamist, de terrorist heeft paniekerige proporties aangenomen en de reacties van het bestuur zijn even kortzichtig als repressief, even stigmatiserend als contraproductief. De christen- en sociaaldemocratische partijen prediken de herleving van tradtionele nationale normen en waarden terwijl de toegankelijkheid van gezondheidszorg en onderwijs afnemen en de inbreuken op de vrijheid van de individuele burger toenemen.

De gevestigde democratie heeft met die paradoxale combinatie van economisering enerzijds en moralisering anderzijds een enorm geloofwaardigheidsprobleem gecreëerd dat ze op probeert te lossen met meer pr in plaats van beter bestuur. Veel burgers stemmen niet meer en zien alle politici, van welke denominatie dan ook, als zakkenvullers en leeglopers.

Een van die pr-oplossingen van de minister president is: een ontwerpwedstrijd! Hoe haalt hij het in zijn hoofd!
En wat komt eruit? Het wapen van Nederland wordt gerecycled.

Volgens Studio Dumbar, die dat wapen vroeger al es ‘moderniseerde’ voor het Ministerie van Algemene Zaken, was dat in orde.
Maar in de pers en onder ontwerpers werd er hier en daar schande van gesproken: Voor 60.000 euro een oud logo opnieuw verkopen, een 19de-eeuws wapen als hedendaags logo gebruiken; allemaal foei! Vrijwel geen ‘gewone’ Nederlander maakt zich hier druk over en haalt de schouders op: weer zo’n gril van de regering.
Vrijwel niemand ziet welke schaamlap hier wordt gefabriceerd voor welke vreselijke werkelijkheid: Hoe ongeloofwaardiger ze is, des te meer de regering zich als sterk merk denkt te moeten profileren. Hoe onduidelijker ze is, des te meer duidelijkheid wil ze uitstralen. Een bijvoorbaat verloren strijd tussen schijn en werkelijkheid. Met de designbranche als gewillig kanonnenvoer.

Dan komt de vraag naar het plagiaat, het echte ‘jatten’. Mevrouw Beecroft heeft Beekes alfabet nageaapt, maar niet zo precies als Beeke suggereert. De modellen dragen mutsen en op sommige plaatsen is de compositie beslist anders dan bij Beeke, die zijn letters met meer gratie, liefde en oog voor het typografisch detail samenstelde. Maar belangrijker hier, opnieuw van een afstandje bekeken, is misschien wel het jatwerk van Beeke zelf. Of eigenlijk de vraag wat precies dat jatten inhoudt. Ik ken een alfabet bestaande uit menselijke figuren, dat in 1398 (!) door Giovannino de’ Grassi werd geschilderd. Door de eeuwen heen zijn daar op tal van manieren variaties op verzonnen. Is dat nu allemaal jatwerk? In sommige gevallen wel, maar in andere gevallen zijn het citaten, ontwikkelingen, uitwerkingen van een bepaalde grondgedachte, zoals dat in kunst en wetenschap gaat.
Maar Beecroft en Louis Vuitton hebben toch erkend dat er gejat is? Klopt, maar dat komt alleen doordat Beecroft haar huiswerk niet heeft gedaan. Ze had gemakkelijk nog veel meer voorbeelden kunnen vinden van wat Beeke in 1969 ook eens deed. En ja, het is terecht dat ze voor dergelijke gemakzucht billekoek krijgt.
Maar dat Beeke de uitgave verhinderde en een schadevergoeding eiste vind ik een zielig zwaktebod. Welke schade heeft Beeke hierdoor geleden? Is dit vergelijkbaar met het op de markt brengen van valse Louis-Vuitton-tassen, zoals Beeke zelf suggereert? In genen dele, Beekes commercieel belang bij zijn blote alfabet was nul, zo geeft hij zelf ook toe. Ik ben geen bewonderaar van Louis Vuitton en van Vanessa Beecroft heb ik nog nooit gehoord, maar dat die zo gis waren om letters van naakte meisjes op tassen of boeken af te drukken, dwingt bij mij meer respect af dan de actie van Beeke om dat weer tegen te houden en daar, bijna veertig jaar na dato, toch nog een slaatje uit te willen slaan. De ontwikkeling van het door Beeke zelf doorgegeven gedachtengoed is daarmee bezoedeld en bruut afgekapt. Nooit zullen we de pastiche van de jonge kunstenaar kennen die het naaktenalfabet op de Louis-Vuitton-tas tot het uitgangspunt maakt van een schrijnende kritiek op de geseksualiseerde consumptiemaatschappij. Met dank aan ehemalig dadaïst en provo Anthon Beeke, behalve begenadigd kunstenaar ook kleingeestig kruidenier.
En dit brengt me, aan het slot van mijn beschouwing over dit verder vermakelijke voorval, op een helaas wat sombere slotnoot. Beekes actie staat symbool voor de meelijwekkende staat van de Nederlandse grafische vormgeving. Die was van de jaren zestig tot en met tachtig van de vorige eeuw internationaal onovertroffen. Zowel Anthon Beeke als de eerder genoemde Wim Crouwel leverden met hun alfabetten bijdragen aan een belangwekkende maatschappelijke discussie. Ze voerden een felle pennestrijd over de inrichting van een menselijke samenleving en de rol van de vormgeving daarin. Helaas lijkt die passie voor het eigen vak en de wereld eromheen geheel vervlogen en regeert het benepen eigenbelang van de burgerman die zich als slachtoffer van de rijken gedraagt.
En het ooit zo recalcitrante enfant terrible Beeke lijkt een narrig oud baasje dat zich op zijn slappe piemel laat trappen om vervolgens schande te roepen.