Een wandelingetje door de Looiersbuurt levert het volgende resultaat op:

Een mooi, bijna vierkant bord, netjes tussen raam en hoek, de straatnaam verdeeld over meerdere regels. Daarbij zijn geen afbreekstreepjes gebruikt. Dat hoeft ook niet. Dat de regelafstand telkens gelijk is, lijkt voor de hand te liggen, maar is kennelijk toch niet zo gemakkelijk gedaan als gezegd, zo blijkt uit het bord op een andere hoek van dezelfde straat. Overigens hangt om de hoek nog een oud bord met apart onderbord.

Dit bord ziet er op zichzelf prima uit. De gewoonte om het woord STRAAT op de volgende regel te zetten met rechts de ondertekst, werkt goed.
Maar let eens op de plaats waar het hangt.

Anders kan altijd; de vraag is of dat ook nodig, of zelfs handig is.

In de Amsterdamse Nieuwmarktbuurt en rond de Zeeijdijk hangen tegenwoordig bordjes onder de straatnaamborden met Chinese tekens. Dat heeft een symbolische betekenis: Dit is Amsterdams Chinatown. Ik vind het een beetje gek; er wonen nog steeds heel veel mensen uit andere landstreken en slechts hier en daar is een echte chinese winkel, handelaar of restaurant te vinden. De rest zijn gewone kruideniers, ijssalons en cafe’s, zoals deze kroeg waar Amstel wordt geserveerd en door de politie met camera’s wordt gesurveilleerd.

Op deze foto is goed te zien met welke willekeurige slordigheid de straatnaamborden worden aangebracht. Waar de bierschilden aan beide kanten netjes even ver van de hoek af zijn aangebracht, hangt het ene bord vlak bij de hoek en het andere een eindje verder op. Let ook op de hoogteverschillen.
Het langere bord aan de Binnen Bantammer paste niet meer tussen de hoek en het uithangbord. Dat komt doordat het bord niet in twee regels is verdeeld, zoals meestal gebeurde met langere namen: BINNEN BANTAMMER op de eerste regel en STRAAT eronder. Rechts, achteraan de regel kan dan in kleinere kapitalen CENTRUM. Hier is dat, tegen het gebruik in, met hoofdletter C en verder kleine letters gedaan.
Zoals nu steeds meer te zien is in het centrum en andere wijken, wordt niet de oorspronkelijke letter gebruikt maar een versmalde Gill, die te nauw gespatieerd is. Het Chinese onderbord heeft een willekeurige verhouding met het bord erboven.

(klik op de kleine plaatjes voor vergrotingen met toelichting)

In de groene stad die Amsterdam op veel plaatsen is, verdwijnen straatnaamborden soms achter welig struikgewas of klimop.
Hoewel de keuze moeilijk is, lijkt me dat het bord voorrang heeft en vrijgehouden zou moeten worden. Als er aan de hoek ertegenover al een goed zichtbaar bord hangt, kunnen we soepel zijn.

Tegen regenpijpen moeten we strenger zijn, vind ik. Niet zozeer omdat ze het bord onleesbaar maken. Dat is vaak namelijk niet het geval, de pijp bedekt maar een of twee letters die je wel kunt raden. Nee, het is gewoon geen gezicht. De mededeling van zo’n pijp over een bord is: Ach, wat maakt het uit. En dat is onverteerbaar. Het maakt namelijk uit.

(klik op de kleine plaatjes voor vergrotingen met toelichting)

Het Lettertype van de Amsterdamse straatnaamborden dateert uit de jaren vijftig/zestig en is, zoals veel in Nederland, het gevolg van een commissie.

Die commissie stelde, in opdracht van het Nederlands Normailsatie Instiituut de Nederlandse Eenheids Norm NEN 3225 vast. Het verdient nog verder onderzoek hoe dat precies ging, feit is dat Sem Hartz, lettersnijder en graveur bij Drukkerij Enschedé en Zonen te Haarlem een flink aandeel had in het ontwerp. Hij baseerde zich op verschillende schreefloze letters (letters zonder de dwarsstreepjes die aan klassieke drukletters wel zitten), zoals die van Eric Gill en Johnston, die de letter voor de beroemde bewegwijzering van de Londense Underground tekende.

De NEN 3225 is te koop bij het Bossche bedrijf Visulaogik

Hartz’ letter is eenvoudig en toch niet houterig, stevig en toch enigszins sierlijk. Maar niet alleen de letter zelf is goed, de manier waarop ze naast elkaar staan ook. Er zit precies genoeg ruimte tussen de verschillende letters. Wat gemakkelijker lijkt dan het is, als je je realiseert dat er heel veel verschillende letterparen mogelijk zijn. Als het goed is, zoals bij de letter van Hartz, ontstaat een rustig ritme van (in het geval van de straatnaamborden) witte stokken en blauwe tussenruimtes.

(klik op de kleine plaatjes voor vergrotingen met toelichting)

(klik op de kleine plaatjes voor vergrotingen met toelichting)

is de naam van een categorie artikelen over straatnaamborden, met name in Amsterdam, waar ik woon. Sinds de stad in stadsdelen is opgesplitst gaat er erg veel mis bij het maken en plaatsen van straatnaamborden. Het lettertype dat er speciaal voor werd bedacht, wordt bijna niet meer gebruikt en de Gill Sans, die als vervanger wordt gebruikt, wordt lelijk vervormd. Vaak hangen er niet eens borden, vaak zijn ze bedekt door klimplanten, regenpijpen. Ook komt het veel voor dat ze onleesbaar zijn door vuil, verf of verminking. Zoals vaker: wat mis kan gaan, gaat ook mis.
Veel van wat er mis gaat is te wijten aan inconsistentie; het niet consquent zijn in schrijfwijze, materiaalgebruik, bevestiging, plaatsing of typografie. En meestal is de inconsistentie meervoudig, meestal zijn er meerdere dingen fout aan het bord.
Om toch enige orde aan te brengen, zijn er vier subcategorieën:

klik op de kleine plaatjes voor vergrotingen met toelichting